Pressure Cooker: 'Stalen Robbie'
Verslag van een rondetafelgesprek over kunst, design en een technologisch kenniscentrum
maandag 29 maart 2010, 18:30u-23:00u
Tekst: Jeroen Deckers, Thijs van Dooren, Ellen Lengkeek
Het vertrekpunt van deze pressurecooker is een monumentaal statement in de haven:
‘Het Havenbeeld’
Ontwerper Sandy Warnaar werkt in haar atelier op de voormalige carbidopslagplaats op het RDM-terrein. Zij ontwierp een stalen beeld van 24 meter hoog dat een wuivende havenarbeider voorstelt. Toen haar initiatief via de media aandacht kreeg, werd ‘Het Havenbeeld’ vrijwel direct door enthousiaste Rotterdammers getooid met een nieuwe naam:
‘Stalen Robbie’
Een echte havenwerker stond model voor het beeld: Rob Heezen. Heezen, voormalig scheepslasser bij de RDM, werkt nog altijd op het RDM-terrein, maar nu als lasser bij het constructiebedrijf Maatschappij De Maas. De ontwerper vroeg Heezen letterlijk om op een container te klimmen en te zwaaien naar voorbijkomende schepen. Stalen Robbie werd geboren. “Rotterdam is groot geworden door de haven, maar in de stad herinnert er nog maar weinig aan die waarheid. Het beeld is een ode, op de grens van de stad en de haven”, vertelt de ontwerper. Stalen Robbie: de stoere Rotterdamse havenwerker als landmark, die binnenkomende en vertrekkende cruiseboten en de vele passerende binnenvaartschepen in één beeld verwelkomt en uitzwaait.
Pressure cooker sessie. Wat hebben we gedaan?
Op deze avond is er door een beperkt gezelschap van vijftien personen gebrainstormd over het beeld van Warnaar, dat mogelijk aan de kop van Katendrecht zal komen te staan; direct naast het stoomschip ‘De Rotterdam’ uit 1958. De discussie verliep langs twee hoofdlijnen: de betekenis van het beeld voor de stad Rotterdam en de gebruiksmogelijkheden van het beeld, misschien als technologisch kenniscentrum. Bij de aanvang van de avond werden de deelnemers opgesplitst in twee groepen om onder tijdsdruk gedachten ideeën op tafel te brengen. Later op de avond kwamen alle deelnemers aan een grote tafel bijeen om de resultaten van de twee groepen met elkaar te delen. Opvallend was dat de ene groep het accent legde op de betekenis van het beeld, terwijl de andere groep zich vooral gericht had op het verzamelen van veel goede ideeën. Dit was niet van tevoren afgesproken. Het was bijzonder dat de twee groepen elkaar zo goed hadden aangevuld. De pressurecooker vond plaats in het ateliercomplex van Sandy Warnaar. Door haar en door Ernst van Velzen van Kookstudio VanDeKook was voor heerlijk eten en drinken gezorgd. Als beloning achteraf. Want tijdens de brainstormsessies zelf werden de deelnemers door de twee moderatoren streng op water gezet.
Betekenis
De deelnemers zijn het erover eens dat het ontwerp van Warnaar een waardevolle toevoeging kan zijn aan de bestaande beeldencollectie van Rotterdam, maar er worden ook kanttekeningen geplaatst bij de actualiteitswaarde ervan. Het beeld doet enkele deelnemers denken aan een stoere arbeider uit het Oostblok. Stalen Robbie lijkt zo op het eerste gezicht een eerbetoon aan de havenwerker uit de jaren vijftig en zestig. Is dit wel wenselijk? De havenarbeider van vroeger bestaat niet meer. De huidige generatie havenwerkers zal zich dan ook niet herkenen in het beeld. Hiermee dringt zich de vraag op wat de waarde is van een beeld dat verwijst naar arbeiders van meer dan dertig jaar geleden. Staan zij symbool voor datgene waar Rotterdammers nog altijd trots op zijn?
Rotterdam is één van de grootste havensteden ter wereld, maar is er hier niet veel meer aan de hand? Gedurende de afgelopen dertig jaar hebben ondernemers, burgers en stadsbestuurders hard gewerkt om de waarde van het stadsleven te verhogen, en men heeft daarin veel bereikt. Rotterdam is een jonge stad geworden met een open en fris karakter waar de dienstensector en de creatieve industrie steeds meer terrein winnen. Rotterdam is druk bezig om zich te ontworstelen aan het imago van de vieze haven- en industriestad. De aandacht voor de cultuurhistorische achtergrond neemt toe. Rotterdam is de bakermat van het humanisme in noordwest Europa (Erasmus). De stad is dé toonzaal in Nederland geworden van moderne architectuur. Rotterdam herbergt een enorme verscheidenheid aan culturen en toont ambitie om voorop te lopen op het gebied van innovatie.
Deze kanttekeningen die geplaatst worden betekenen beslist niet dat het gezelschap vindt dat het Havenbeeld er niet moet komen. Integendeel. De deelnemers vinden het mooi dat het ontwerp van Warnaar een menselijk uitstraling heeft. Eindelijk ook een stoere werker die nu eens niet met de onvermijdelijke opgestroopte mouwen klaar staat. Dat verbeeldt precies wat hier aan de hand is. In Rotterdam woont en werkt een verscheidenheid aan mensen: ondernemers, ook arbeiders, creatievellingen, leerkrachten, wetenschappers, visionairs.
Kernvraag
Wat moet er gebeuren om dit menselijke beeld symbool te laten zijn van het proces van transitie dat de stad doormaakt? Misschien een samengesteld beeld van twee onderdelen die iets zeggen over het oude én het nieuwe Rotterdam? Een eenvoudige manier om die ‘draai’ te maken is het beeld op te trekken uit twee materialen: het ‘noeste’ staal uit de 20e en het ‘creatieve’ composiet uit de 21e eeuw.
Tal van ideeën
Wat betreft de gebruiksmogelijkheden van het beeld gonst het aan tafel van de ideeën. Drie thema’s keren telkens terug in de gedachtewisseling: informatie, innovatie, toerisme. De meningen zijn verdeeld in het gezelschap. Sommigen zien tal van mogelijkheden om van ‘Het Havenbeeld’ een vrolijke attractie te maken, terwijl anderen liever zien dat het resultaat sober en overzichtelijk blijft: “maak er alsjeblieft geen kerstboom van”.
Vooraf werden wat grenzen van de mogelijkheden in kaart gebracht door over het materiaalgebruik na te denken. Het oorspronkelijke ontwerp is in staal, maar een uitvoering in composiet (vezelversterkte kunststof) kan het aantal toepassingsmogelijkheden vergroten. Het beeld wordt dan namelijk vele malen lichter, zonder aan sterkte in te boeten. Ook zijn openingen in het oppervlak en draaiende onderdelen geen probleem. Bovendien zal het beeld bestendig zijn tegen water en zout. Een ander voordeel is dat alle kleuren kunnen worden aangebracht zonder dat onderhoudsbehoefte ontstaat. Delen van het beeld kunnen lichtdoorlatend worden gemaakt, indien gewenst.
- Voorbeelden van ideeën:
- Een ‘moderne radarpost’.
- Het beeld voorzien van een ‘lichtkrant’ met feitennieuws vanuit de haven (‘Daar komt Helena 2’; er zijn weer 25.000 wasmachines en 50 miljoen kilo bananen aangevoerd')
- Een barometer integreren met het beeld met graden van prestaties uit de haven en aanstippen van de enorme diversiteit.
- Het betrekken van bedrijven voor het testen van coatings (wellicht Akzo).
- Energiewinning door middel van nanotechnology coatings.
- Het integreren van lichteffecten (laserverbindingen leggen tussen hoge punten in de stad; gebruik maken van projectiemogelijkheden in het composiet).
- Het beeld als windmolen. Mogelijkheden van beweging onderzoeken.
- Een klimwand; een uitkijkpost voor toeristen.
- Het beeld maken tot icoon voor het nieuwe Chinese Handelscentrum op de Kaap.
- De sokkel van het beeld als ruimte inrichten. Voorbeelden:
- Kenniscentrum met publieksvoorlichting over de stand van de techniek
- Permanent honk voor Designplatform Rotterdam
- Residentie voor de burgemeester van Rotterdam
- Watermuseum (een echt Nederlands kennisproduct).
- Promotiepunt voor de haven. Met de mogelijkheid om de toeristische attractiewaarde van het stoomschip ‘De Rotterdam’ te verhogen
- CO2-afvang
- De radarverstoring door het (deels) stalen beeld kan worden opgelost door het toepassen van stealthtechnologie. Er ontstaat dan ruimte om het beeld eventueel op een andere plek in de haven neer te zetten
Conclusie
Het gezelschap is het erover eens dat deze pressurecookersessie een goed begin is van het doordenken van de waarde en functie van ‘Het Havenbeeld’. Het komt nu aan op het ontdekken van een goede verbinding tussen betekenis en functionaliteit. Één van de deelnemers die goed thuis is in het complex van de relatie tussen opdrachtgever en ontwerper bood na afloop van de avond aan om daarover een notitie te schrijven in relatie tot ‘Het Havenbeeld’. Twee deelnemers die goed thuis zijn in de internationale sponsorwerving zien de plannen als kansrijk en toonden zich enthousiast om deze vooruit te helpen.
Deeelnemers aan deze sessie waren:
Harold Coenders, Stichting Het Havenbeeld.
Jeroen Deckers, Designplatform Rotterdam.
Matthijs van Dijk, TU-Delft.
Niek Dijkshoorn TNO Industrie & techniek.
Thijs van Dooren, Boer Speeltoestellen.
Michiel Galema, FiberCore Europe.
Lex Grootenhuis, Paper 4u consultancy.
Wil van der Hoek, DGA adviesbureau.
Ellen Lengkeek, Algemeen Dagblad.
Henk Moen, Moen & van Oosten.
Karin van Rooyen, Ondernemer, Hogeschool Rotterdam.
Theo Schut, Designplatform Rotterdam.
Kees Vrijdag, Kamer van Koophandel.
Marcel Vroom, MVAVD.
Sandy Warnaar, Stichting Het Havenbeeld.
Voor Designplatform Rotterdam was deze pressurecookersessie een experiment om af te tasten in hoeverre je creatief talent kunt vragen om belangeloos mee te denken. Deze avond is gebleken dat het mogelijk is om dat talent te mobiliseren, zolang het gaat om het verzamelen van ideeën die een algemeen belang dienen in de stad. Dat smaakt naar meer.
-0-0-